More

    Cumhuriyet’in İlanı Nasıl Karşılandı

    Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde, anayasa değişikliği ile ilan edilmiş olan Cumhuriyet ülke sathında genel itibarıyla olumlu karşılanmıştı. Bununla beraber anayasa değişikliğinin birkaç saat içinde yapıldığı ve aceleye getirildiği şeklinde eleştiriler de göze çarpıyordu. Cumhuriyet’in ilanı üzerine şaşkınlıklarını gizleyemeyen İstanbul gazeteleri eleştirilerini dile getiren yazı yayınladılar.

    Cumhuriyet’in ilanına Eleştiriler

    Tevhid-i Efkar gazetesinin hem sahibi hem de başyazarı olan Velid Ebuzziya eleştiri getirenlerin başında geliyordu. Milli Mücadele döneminde Mustafa Kemal Paşa’ya destek veren gazeteci Velid Ebuzziya, Cumhuriyet için halkın hazır olmadığını ve otoriter bir yönetim için dikte edildiğini söyledikten sonra Cumhuriyet’in Meclis’in aksine Ankara İstasyon binasından doğduğunu söylemiştir.

    Cumhuriyetin İlanı Atatürk’ün Zihninde Şekillenmişti

    Cumhuriyet’in bir gecede aniden ilan edilmediğine dair verileri dile getirmekte fayda vardır. Cumhuriyet, Mustafa Kemal Paşa’nın zihninde önceden şekillenmiş ve hayata geçirilmesi için uygun vakit kollanmıştır.

    Mustafa Kemal Paşa, Fransız Devrimi’nin özgürlük ve bağımsızlık anlayışından ve filozof Jean Jacques Rousseau’nun siyasi fikirlerinden etkilenerek Cumhuriyet tohumunu filizlendirmiştir. Mustafa Kemal Paşa, Rousseau‘nun fikirlerinden en çok ‘birey için özgürlükçü, toplum için cumhuriyetçi’ anlayışa sahip olması etkilemiştir. Rousseau, birinci ve ikinci kuşak Jön Türk temsilcilerinden Namık Kemal ve Mizancı Murat Bey’i de etkilemiş filozoftur. Rousseau’nun ‘Toplum Sözleşmesi’ kavramının Türk toplum geleneği ile örtüşmesi Cumhuriyete yönelmeyi etkileyen en önemli husustur.

    Mustafa Kemal Paşa, Cumhuriyet’in ilan edileceği zamana kadar elde edilmiş anayasal kazanımların getirdiği entelektüel katkıları da hayatına uygulamış, Milli Mücadele’nin başlarından itibaren bir meclis çatısı altında hareket etmeyi çok daha uygun bulmuştu. Cumhuriyet düşüncesinin özünde Rousseau’nun siyasi fikirleri ve İkinci Meşrutiyet Dönemi’yle hız kazanan anayasal gelişmeler görülür. Nihai olarak yeni devletin rejimi için adım atılması noktasında bulunuluyordu.

    Mustafa Kemal Paşa, Saltanatın kaldırılmasından sonra hedefini gerçekleştirmek için güvenebileceği isimlerden hükümetin kurulmasını sağladı, müteakiben hükümetin istifa ettirilmesiyle Cumhuriyet’in ilanı gerçekleşti.

    Mustafa Kemal Paşa’nın Demeci

    Mustafa Kemal Paşa, Cumhuriyet’in ilanından bir ay önce ülke ve Batı kamuoyunu Cumhuriyet’e hazırlama işlevi de gören bir mülâkat gerçekleştirmişti. 27 Eylül 1923 tarihinde Mustafa Kemal Paşa Neue Freie Preese adlı Avusturya gazetesine Cumhuriyet’in ilan edileceğine dair net bilgiler verdi.

    Yeni Türkiye’de hakimiyetin kayıtsız şartsız milletin, yasama ve yürütme güçlerinin de milleti temsil eden Büyük Millet Meclisi’nde toplandığını söyledikten sonra bu iki kelimeyi özetleyebilecek tek kelimenin Cumhuriyet olduğunun altını çizmişti.

    Sözlerinin devamında kabinenin bu yöndeki teklifini en kısa zamanda Meclis’e sunması ile yeni hükümet şeklinin yasal bir zemine oturacağını da söyleyen Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin başkentinin Ankara olduğunu ifade ettiği cümlesinde ülkenin isminin Türkiye Cumhuriyeti olacağını ilan etmişti.

    Anayasa Komisyonu Başkanlığı görevini yürüten Yunus Nadi Bey, Yeni Gün gazetesinde Cumhuriyet’in yakın bir zamanda ilan edileceğini ifade etmiştir. Bu örnekler, Cumhuriyet’in ilanının beklenmedik bir gelişme olarak gerçekleşmediğini, yaklaşık bir ay önceden kamuoyunda dillendirilmeye başlandığını göstermektedir. Bu tür eleştirilere katılmayan Bolu mebusu Falih Rıfkı Atay da Cumhuriyet’in ilanının bir ön hazırlık sonrası gerçekleştiğini ifade eder.

    Son Makaleler

    İlgili Yazılar

    CEVAP VER

    Lütfen yorumunuzu giriniz!
    Lütfen isminizi buraya giriniz